Verslag voorjaarslezing 2017

In de Senaatzaal van het Academiegebouw verzorgde dr. Anique de Kruijf, hoofd van de afdeling Erfgoed Kerken & Kloosters van Museum Catharijneconvent te Utrecht, op 7 maart j.l. de voorjaarslezing 2017. Onder de titel ‘Adembenemende schoonheid. Kerkinterieurs in Nederland’ nam zij haar toehoorders mee naar de twee pijlers van haar afdeling. 

Pastoor Van Arskerk, s' Gravenhage

Pastoor Van Arskerk, s' Gravenhage

De eerste is advisering. Nadat ze met een reeks getallen had laten zien hoe slecht het met het gebouwde en roerende erfgoed van de Nederlandse kerkgenootschappen in het sterk seculariserende Nederland gesteld is, maakte ze duidelijk hoe in deze situatie de advisering in haar werk gaat. Van 1977 tot 2012 heeft de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) een inventaris aangelegd van bijna alle kerkgebouwen en kloosters in ons land. Dat waardevolle archiefmateriaal is met een aantal medewerkers van de SKKN overgegaan in een nieuwe afdeling van het museum. Zo is de continuïteit van ‘waar is wat?’ gehandhaafd.

Vanuit deze inventarisatie is per gebouw een waardebepaling opgesteld, die de beheerders van de kerken en kloosters inzicht geeft in hun roerend bezit. Die waardebepaling behelst niet alleen de historische en kunsthistorische waarde, ook de locale of nationale waarde en de emotionele waarde. Op een waardeschaal weet een parochiebestuur, een kloosterleiding of kerkenraad zo wat zij in huis heeft. Een financiële waarde kent het museum niet toe. Dat is werk van anderen.
Wanneer een bouwwerk sluit en zijn bezit op drift raakt, is de waardebepaling van belang. Wat kan naar een andere kerkelijke locatie, wat is museumwaardig, wat kan weg, enzovoort? Dit systeem werkt goed, vertelt De Kruijf. Met het online platform ‘Vraag en Aanbod Religieuze Voorwerpen’, dat toegankelijk is voor kerkelijke partners, komen veel objecten op een nieuwe plek terecht. Dat kan ook in het buitenland zijn.

Naast dit werk waarover Anique de Kruijf meer interessants vertelde, kwam zij op de tweede pijler van de museumafdeling. Dat is de onbekendheid van de Nederlanders met hun kerkelijk erfgoed. In ons land zijn kerken meesttijds op slot. Onbekend maakt onbemind. En wanneer een kerk buiten een kerkdienst open is, is een bezoek vaak teleurstellend. Je wordt er niet veel wijzer van. 

Een filmpje liet op zeer illustratieve wijze zien hoe onbekend een kerk kan zijn, die om de hoek ligt. Mensen, die op zaterdag in de Utrechtse binnenstad winkelden, meenden op een foto een nabijgelegen kerkgebouw te herkennen als bijvoorbeeld Spaans, Italiaans, zelfs Turks maar niet Nederlands. Wanneer zij in het echt de op een foto getoonde kerk betraden, viel hun mond open. Het betrof hier de Willibrordkerk aan de Minrebroederstraat.
Om die onbekendheid aan te pakken verscheen een fraai, groot boek met prachtige foto’s en kundige beschrijvingen van honderd Nederlandse kerken en synagogen. Van vroeg romaans tot en met de wederopbouw, alle perioden komen op een geografisch gespreide wijze aan bod. Kerkinterieurs  in Nederland (uitgave: W Books, Zwolle) was een samenwerkingsproject van Museum Catharijneconvent en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De oplage van 4000 exemplaren is op. Aan een herdruk wordt gedacht. Arjan Bronkhorst was de fotograaf van het boek. 
Met afbeeldingen van kerkgebouwen uit de provincie Utrecht nam Anique haar gehoor tentamen af. Smakelijk was dat.
Cenakelkerk, Heilig Landstichting

Cenakelkerk, Heilig Landstichting


Een tweede project in dit verband is het bewerkstelligen van de openstelling van kerkgebouwen. De titel van dit project is ‘Het grootste museum van Nederland’. 

Het gaat om kerkgebouwen, die als kerk in gebruik zijn en blijven, en die op gezette tijden open zijn voor publiek. Een bekende kerk, waar dit al heel lang gebeurt, is de Janskerk in Gouda. De Bank Giro Loterij is sponsor van dit project. Per locatie dienen er afspraken gemaakt te worden over vrijwilligers, audiotour en de apparatuur daarvoor, ontvangstbalie, entree of niet, en andere zaken, die ter plekke spelen. Daarnaast is de marketing van dit project van groot belang. In juli van dit jaar zal men van start gaan.
 
Na haar betoog waren er allerlei vragen. Op een puntige wijze ging zij daarop in. Zo kwamen onder andere de migrantenkerken voor het voetlicht.
Tenslotte dankte de PUG-voorzitter prof. Ed Jonker Anique de Kruijf hartelijk voor de instructieve avond. 
Ook al veroorzaakt de secularisatie bij katholieken en protestanten in ons land een hoos aan kerksluitingen en verdwijnen de kloosters in rap tempo, om dit cultureel erfgoed niet teloor te laten gaan, steekt menigeen de armen uit de mouwen.
 
Casper Staal
Excursie in september 2016
naar Roermond en Pierre Cuijpers.

    • Cuijpers-museum
    • Cuijpers-ornament
    • Cuijpers-beelden
    • De tuin van Aerwinkel
    • Kasteel Aerwinkel
    • In Aerwinkel
    • De tuin van Aerwinkel
  • Vorige
  • Volgende

Klik op een foto en zie de volgende!

    • Cuijpers-mozaiek
    • Munsterkerk Roermond
    • Diner
  • Vorige
  • Volgende
 Foto's: Wim Hekkenberg